Exemplarisch onderwijs is een manier van lesgeven en denken waarin theorie en praktijk heel nauw samengaan. Onderwijs geven is meer dan het overdragen van alleen kennis. Het is een kunst onderwijs te geven dat kinderen inwijdt in de zin en betekenis van wetenschap en cultuur. Om dit te realiseren moet onderwijs spannend en actief zijn, niet leiden tot consumeren maar tot produceren, niet vluchtig en oppervlakkig zijn, maar grondig en goed. Goed onderwijs is bovendien geen in elkaar gedraaid lesje, maar is ook esthetisch van hoge kwaliteit!
De exemplarische benadering laat zich kernachtig samenvatten in een citaat van Martin Wagenschein (1968):
"Het is onderwijs dat zich met alle rust op representatieve thema's concentreert, omdat (en voor zover) daarin de gehele context van het vakgebied zich weerspiegelt, zoals het heelal in een waterdruppel (mundus in gutta). In zo'n samenhangend onderwerp moet men zich ook heel subjectief, als totale persoon, kunnen inleven. Om zich met alle zintuigen en geestelijke denkkracht in een spiegel van de wereld te mogen verdiepen in plaats van onsamenhangende hoeveelheden leerstof onbegrepen op te nemen. Leren met inzicht en begrip is een mensenrecht!"
Exemplarisch onderwijs kan niet zonder de invloed van religieuze, ethische en wijsgerige vraagstukken op het terrein van opvoeding en onderwijs. Het is een vormingsgerichte pedagogiek en didactiek die zich om deze reden in eerste instantie richt op de vraag ‘wat’ er in onderwijs daadwerkelijk toe doet. Voor de keuze van onderwerpen betekent dit dat ze niet alleen inhoudelijk essentieel zijn voor een vakgebied, maar tevens een rijke ecologische, cultuurhistorische en/of maatschappelijke context hebben. Voor het leerproces van de leerling houdt dit in dat niet de leeractiviteiten de vorm van de inhoud bepalen, maar dat juist andersom verschijnselen en inhouden met een breed en rijk perspectief leerervaringen bieden die aanzetten tot betekenisvolle activiteiten.